Voor haar omgeving en haar publiek was het contrast pijnlijk groot. Terwijl Cornelisse jarenlang bekendstond om haar scherpe humor, haar ontspannen uitstraling en haar vermogen om zelfs de kleinste details uit het dagelijks leven tot iets grappigs te maken, speelde zich achter de schermen een veel zwaardere strijd af.
Contents
Een ziekte die steeds meer van haar vroeg
Ongeveer twee jaar geleden maakte Cornelisse bekend dat bij haar kanker was vastgesteld. Daarna volgde een periode waarin ze zich medisch liet behandelen en onder meer chemotherapie onderging.
Toch bleef ze, zolang haar gezondheid het toeliet, zoveel mogelijk doen wat haar altijd energie had gegeven: schrijven, nadenken over taal en contact houden met haar publiek. Ze bleef daarmee voor velen vooral de Paulien die ze altijd hadden gekend.
Juist daarom kwam het nieuws dat haar gezondheid uiteindelijk zo sterk achteruit was gegaan hard aan. Theater DeLaMar maakte op de dag van haar overlijden nog bekend dat geplande voorstellingen niet konden doorgaan omdat ze onvoldoende energie had om op het podium te staan.
Chris Bajema blijft achter met hun zoon
Voor Chris Bajema en hun elfjarige zoon Wiek is het verlies vanzelfsprekend van een totaal andere orde. Waar duizenden bewonderaars afscheid moeten nemen van een geliefde theatermaker, verliezen zij een partner en moeder die deel uitmaakte van hun dagelijks leven.
De dood van Cornelisse maakt opnieuw zichtbaar hoe groot de afstand soms kan zijn tussen wat iemand aan de buitenwereld laat zien en wat er zich privé afspeelt. Haar humor bleef jarenlang herkenbaar, maar achter die vertrouwde glimlach was ondertussen een lichaam dat steeds zwaarder werd belast door haar ziekte.
Het is juist dat contrast dat veel mensen nu diep raakt. Cornelisse was voor haar publiek degene die anderen liet lachen, terwijl ze zelf tegelijkertijd door een periode ging die allesbehalve licht was.
Van theaterduo naar geliefde solocabaretière
Cornelisse bouwde vanaf het begin van deze eeuw aan een indrukwekkende carrière. Ze stond aanvankelijk samen met Irene van der Aart op het podium, waarna ze uiteindelijk haar eigen weg insloeg als solocabaretière.
In 2007 bereikte ze de tweede plaats tijdens het Leids Cabaret Festival. Drie jaar later volgde voor haar programma Dagbraken de Neerlands Hoop, een belangrijke erkenning voor haar werk.
Maar haar talent beperkte zich nooit tot het podium. Cornelisse had een bijzondere gave om naar taal te kijken alsof zelfs de meest gewone zin een verhaal op zichzelf kon vertellen.
Het succes van ‘Taal is zeg maar echt mijn ding’
Voor een enorm publiek werd ze vooral bekend door haar boeken. In 2009 verscheen Taal is zeg maar echt mijn ding, waarmee ze op humoristische wijze alledaags taalgebruik onder de loep nam.
Het boek groeide uit tot een bestseller en werd later zelfs verfilmd. Daarmee bereikte Cornelisse een publiek dat veel groter was dan alleen de bezoekers van haar cabaretvoorstellingen.
Daarna volgden onder meer En dan nog iets, De verwarde cavia en Taal voor de leuk. Steeds opnieuw wist ze herkenbare situaties, vreemde formuleringen en menselijke eigenaardigheden om te vormen tot humor waarin lezers zichzelf konden herkennen.
Ook op papier bleef haar stem uniek
Naast haar theaterwerk ontwikkelde Cornelisse zich tot een veelgelezen columnist. Haar stukken verschenen eerst in NRC en later ook in de Volkskrant.
Haar kracht zat niet in grote woorden, maar juist in het observeren van kleine dingen. Een alledaags gesprek, een ongemakkelijke formulering of een vreemde gewoonte kon in haar handen ineens een onderwerp worden waar duizenden mensen om moesten lachen én over gingen nadenken.
Diezelfde scherpe blik kwam terug in De verwarde cavia. Het personage Caaf, een cavia die op kantoor werkt, werd geconfronteerd met de merkwaardige gewoontes en ongeschreven regels van het kantoorleven.
Het boek bleek niet alleen populair bij lezers, maar leverde Cornelisse uiteindelijk ook de NS Publieksprijs op. Het was de bekroning van een carrière waarin taal, humor en menselijke observatie voortdurend met elkaar verbonden waren.
Een carrière die veel te vroeg eindigde
Cornelisse ontving in haar loopbaan drie nominaties voor de NS Publieksprijs en wist de prijs uiteindelijk te winnen met De verwarde cavia – Terug op kantoor. Haar oeuvre groeide daarmee uit tot veel meer dan een verzameling cabaretprogramma’s en boeken.
Ze wist een herkenbare eigen plek te creëren tussen theater, literatuur en journalistiek. Voor sommigen was ze vooral de cabaretière die met droge humor naar het dagelijks leven keek. Voor anderen was ze de schrijfster die liet zien hoeveel er verborgen zit in de manier waarop mensen met elkaar praten.
Nu is die stem stilgevallen.
De stilte die achter haar glimlach schuilging
Het meest aangrijpende aan haar overlijden is misschien wel het besef dat haar ziekte niet altijd zichtbaar was voor de buitenwereld. Cornelisse bleef zo lang mogelijk werken en creëren, terwijl haar lichaam steeds meer van haar vroeg.
Dat maakt de laatste annulering van haar voorstellingen extra pijnlijk. Kort voordat haar overlijden bekend werd, bleek al dat haar gezondheid haar niet langer toestond om de fysieke inspanning van het podium op te brengen.
Voor haar bewonderaars kwam het definitieve nieuws vervolgens als een mokerslag. Een vrouw die jarenlang anderen wist te laten lachen, bleek ondertussen zelf door een uiterst zware periode te gaan.
Chris Bajema en hun zoon Wiek blijven achter met het verlies van iemand die voor het Nederlandse publiek Paulien Cornelisse was, maar voor hen bovenal hun geliefde partner en moeder. Haar strijd mag dan voorbij zijn, de woorden die ze achterliet blijven bestaan: in haar boeken, haar columns, haar theaterwerk en in de vele mensen die dankzij haar anders naar taal leerden kijken.
Voor de Nederlandse theaterwereld is haar overlijden daarmee niet alleen het einde van een indrukwekkende carrière, maar ook het definitieve afscheid van een unieke stem die met humor kon blootleggen wat anderen vaak ongemerkt voorbijging.

