Een man die bij de Waal hoorde

Voor Jos Geutjes was het water nooit zomaar een werkplek. Zijn leven was vanaf jonge leeftijd verbonden met de Waal. Zijn familie bezat ooit de laatste parlevinker van Nijmegen en als kleine jongen voer hij al mee. Op zijn zevende moest hij naar eigen zeggen zelfs op een kist staan om vanuit het stuurhuis naar buiten te kunnen kijken.

Vanaf zijn vijftiende voer hij zelfstandig. Tussen 1964 en 1968 werkte hij als parlevinker, een beroep dat inmiddels vrijwel verdwenen is. Maar de rivier bleef hem achtervolgen. Uiteindelijk zou hij uitgroeien tot een van de meest herkenbare gezichten op het water van Nijmegen.

Vlak na de Vierdaagse van 2002 begon Geutjes als schipper bij de Pannenkoekenboot. Wat aanvankelijk gewoon een nieuwe baan leek, groeide uit tot bijna 24 jaar verbondenheid met het schip.

Niet alleen een schipper

Wie Jos kende, wist dat hij zich nooit beperkte tot het besturen van de boot. Hij stond aan de loopplank om gasten welkom te heten, maakte grapjes met kinderen, praatte met volwassenen en vertelde tijdens de vaart over de Waal en Nijmegen.

Voor veel bezoekers begon een tocht met de Pannenkoekenboot dan ook met Jos.

Eigenaar Christoffel Wielders omschreef hem als een echte Nijmegenaar, iemand die de Waal op zijn duimpje kende en een sterke band had met NEC, de stad en haar mensen. “Zijn leven was gewoon Nijmegen”, vertelde hij.

Ook voor zijn collega’s betekende Jos veel meer dan alleen een kapitein. Marlot de Bruin, die vanaf haar vijftiende met hem samenwerkte, herinnerde zich vooral zijn sociale en warme karakter. Voor sommige jongere collega’s groeide hij zelfs uit tot een soort vaderfiguur.

Dat maakt zijn overlijden des te voelbaarder. Niet alleen een ervaren schipper is verdwenen, maar ook iemand die voor velen jarenlang onderdeel was van hun dagelijkse leven.

De boot was zijn tweede thuis

Geutjes sprak over de Pannenkoekenboot alsof het zijn eigen schip was. Hij was er zichtbaar trots op en wilde zelfs een eigen visitekaartje, omdat hij vond dat hij het visitekaartje van het bedrijf was.

Tijdens de rondvaarten kwamen zijn liefde voor Nijmegen en zijn gevoel voor humor voortdurend samen. Wanneer de boot langs de Benedenstad voer, wees hij steevast zijn geboortehuis aan.

Ook bij bijzondere gelegenheden speelde hij een prominente rol. Jarenlang bracht hij Sinterklaas naar de Nijmeegse kade. Strak in pak stond hij dan klaar en sprak hij de burgemeester toe wanneer de Sint aan land kwam.

Voor Jos waren dat geen formaliteiten. Het waren momenten waarop hij opnieuw kon doen wat hij het liefst deed: mensen samenbrengen en genieten van het leven.

‘Alleen als Jos vaart’

Een van de mooiste voorbeelden van zijn betekenis waren de bekende Waaltochten die hij samen met journalist Rob Jaspers verzorgde.

Wat aanvankelijk bedoeld was als een eenmalige tocht, groeide uit tot een populair evenement. Bij de eerste tocht stond de Waalkade zelfs zo vol dat de boot na ongeveer 160 tot 170 passagiers vol was en mensen moesten worden teleurgesteld.

Daarna moesten geïnteresseerden reserveren.

Langzaam ontstond een bijzondere reputatie. Sommige mensen wilden simpelweg niet meevaren als Jos niet aan het roer stond.

“Alleen als Jos vaart.”

Die houding van gasten zegt misschien meer over zijn betekenis dan welke officiële titel ook. Hij zorgde ervoor dat een gewone boottocht een herinnering werd.

Zelfs na zijn pensioen kon hij niet stoppen

Toen Jos zijn 65ste verjaardag bereikte en officieel met pensioen ging, leek daarmee een hoofdstuk te eindigen. Collega’s organiseerden een verrassingsfeest waarbij meer dan honderd familieleden en vrienden aanwezig waren.

Maar echt afscheid nemen van het water lukte hem niet.

Nog ongeveer twaalf jaar bleef hij varen, met dezelfde energie en flair die hem zo herkenbaar hadden gemaakt. Tot en met oktober van het vorige jaar stond hij nog aan het roer.

Daarna maakte ziekte het varen onmogelijk.

Het moment waarop hij zijn schippersstrepen officieel overdroeg aan Wielders, werd een bijzonder emotionele gebeurtenis. Iedereen besefte wat die overdracht betekende: Jos gaf niet zomaar een functie door, maar een deel van zijn leven.

De stilte die achterblijft

Ook nadat hij niet meer kon varen, bleef Geutjes de Pannenkoekenboot bezoeken. Afstand nemen van het schip waarmee hij bijna een kwart eeuw verbonden was geweest, bleek moeilijk.

En misschien is juist daarom het beeld van de boot na zijn overlijden zo aangrijpend.

De Pannenkoekenboot zal blijven varen. Kinderen zullen opnieuw over het dek rennen, families zullen aan tafel aanschuiven en de Waal zal zoals altijd onder het schip voorbijglijden.

Maar iemand ontbreekt.

De stem die gasten begroette. De man die grapjes maakte. De schipper die tijdens een rondvaart moeiteloos een verhaal over Nijmegen vertelde. Het vertrouwde gezicht dat voor veel bezoekers bijna vanzelfsprekend bij de boot hoorde.

De route verandert niet. Het schip blijft bestaan. Maar de herinnering aan Jos zal vanaf nu met iedere vaart meekomen.

Zijn laatste periode samen met Marleen

In de laatste jaren van zijn leven vormde zijn vrouw Marleen een belangrijk onderdeel van zijn wereld. Op 26 augustus 2021 trouwden zij aan boord van de Pannenkoekenboot in de Lindenberghaven.

Nog geen twee weken voor zijn overlijden nam Marleen hem mee naar een openluchtconcert in het Goffertpark. Hoewel lopen steeds moeilijker voor hem werd en hij slechts korte tijd aanwezig kon zijn, wilden ze samen nog zo veel mogelijk beleven.

Een week voor zijn overlijden gingen ze nog samen uit eten.

Volgens mensen uit hun omgeving bleef Marleen hem met grote liefde ondersteunen. Hun laatste periode samen werd daardoor niet alleen gekenmerkt door ziekte, maar ook door de wil om ondanks alles momenten van samenzijn te blijven koesteren.

De vlag halfstok

Bij de Pannenkoekenboot hangt de vlag tot aan de uitvaart halfstok. Het is een eenvoudig gebaar, maar het vertelt veel.

Een schip dat jarenlang zo nauw verbonden was met één man, vaart verder zonder hem.

Collega’s zullen later gezamenlijk op hem proosten. Niet alleen als afscheid van een werknemer, maar van een vriend, collega en vertrouwd gezicht.

Want Jos Geutjes laat een leegte achter die niet zomaar door een nieuwe schipper kan worden gevuld.

Zijn opvolger kan het roer overnemen. De boot kan dezelfde route varen. De pannenkoeken kunnen worden gebakken en de gasten kunnen opnieuw lachen.

Maar de man die bijna 24 jaar lang de Pannenkoekenboot mede haar gezicht gaf, komt niet meer terug.

En misschien is dat wel het meest pijnlijke aan zijn afscheid: de boot blijft varen, terwijl degene die voor zovelen hét gezicht van die boot was, voorgoed aan wal is gebleven.